Acente Komisyonlarının Vergilendirilmesi: KDV, Gelir ve Kurumlar Vergisi

Sigorta acentesinin asıl geliri sigorta şirketlerinden aldığı komisyondur ve bu gelirin vergilendirilmesi sıradan bir hizmet satışından farklıdır. En çok karıştırılan konular KDV istisnası, acenteler arası komisyon paylaşımı ve komisyon için hangi belgenin düzenleneceğidir.

Bu yazı temel çerçeveyi anlatır. Vergi uygulaması işinizin yapısına göre değişebileceği için somut kararları mutlaka mali müşavirinizle birlikte verin.

KDV: Sigorta Şirketinden Alınan Komisyon

Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 17/4-e maddesi, şu işlemleri KDV'den istisna tutar: "Banka ve sigorta muameleleri vergisi kapsamına giren işlemler ve sigorta aracılarının sigorta şirketlerine yaptığı sigorta muamelelerine ilişkin işlemleri".

Buna göre acentenin sigorta şirketine verdiği aracılık hizmeti karşılığında aldığı komisyon için KDV hesaplanmaz. Gelir İdaresi'nin özelgelerinde de sözleşme yapma ve prim tahsil etme yetkisi olsun ya da olmasın, acentelerin sigorta şirketlerinden aldığı komisyonların bu istisna kapsamında olduğu belirtilmiştir.

Acenteler Arası Komisyon

Bentteki ifade 2008'de değişmiştir. Önceki metinde "tali acenteler dahil sigorta acente ve prodüktörlerinin" işlemleri sayılıyordu; 5766 sayılı Kanunla bu ifade 1.8.2008'den geçerli olarak "sigorta aracılarının sigorta şirketlerine yaptığı" şeklinde değiştirildi.

Bu değişikliğin sonucu olarak Gelir İdaresi özelgelerinde, sigorta şirketinden alınan komisyonun başka bir acenteye, tali acenteye ya da prodüktöre aktarılan kısmının 17/4-e kapsamında olmadığı ve genel hükümlere göre KDV'ye tabi olduğu kabul edilmektedir. Örneğin İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı'nın 24.07.2013 tarihli özelgesi bu yöndedir.

Diğer İşlemler

İstisna yalnız sigorta muamelelerine ilişkin işlemleri kapsar. Acentenin kullandığı demirbaş ya da aracın satışı gibi işlemler, özelgelerde genel hükümlere göre KDV'ye tabi kabul edilmektedir.

Yüklenilen KDV

KDV Kanunu'nun 30/a maddesine göre, vergiden istisna edilmiş hizmetlerle ilgili alışlarda ödenen KDV, kanunda sayılan bazı istisnalar dışında indirilemez. Geliri büyük ölçüde istisna komisyondan oluşan bir acentede, alışlarda ödenen KDV'nin nasıl işleneceğini (indirim mi, gider ya da maliyet mi) mali müşavirinizle belirleyin.

BSMV

Banka ve sigorta muameleleri vergisi (BSMV) sigorta şirketlerinin yaptıkları muameleler üzerinden alınır ve mükellefi sigorta şirketidir. Anılan özelgede, acente ve brokerlerin sigorta muamelelerinin acente açısından BSMV kapsamında olmadığı belirtilmiştir. Yani acente, sigorta şirketinden aldığı komisyon için ayrıca BSMV hesaplamaz.

Komisyon İçin Hangi Belge Düzenlenir?

Sigorta şirketlerinin acentelere ödediği komisyonlar için şirket tarafından Sigorta Komisyon Gider Belgesi düzenlenir. Bu belge Vergi Usul Kanunu genel tebliğleriyle (Sıra No: 243 ve 246) getirilmiştir; 509 Sıra No.lu tebliğle elektronik biçimi olan e-Sigorta Komisyon Gider Belgesi de düzenlenmiştir. Özelgelere göre acente, bu belgeye konu komisyon için ayrıca fatura düzenlemez ve geliri bu belgeye dayanarak kaydeder.

Acenteler arasında ya da broker ile acente arasında ödenen komisyonlar ve demirbaş satışları için ise fatura düzenlenmesi gerekir. e-Fatura ve e-Arşiv yükümlülükleri için e-Fatura, e-Arşiv ve e-Defter yazımıza bakın.

Gelir ve Kurumlar Vergisi

KDV istisnası, komisyonun gelir ya da kurumlar vergisinden muaf olduğu anlamına gelmez:

• Gerçek kişi acente: Komisyon gelirleri ticari kazanç olarak Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre vergilendirilir; yıllık beyanname ve dönem içinde geçici vergi yükümlülükleri bulunur.
• Tüzel kişi acente (anonim / limited şirket): Kazanç Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre vergilendirilir; kurumlar vergisi ve geçici vergi beyannameleri verilir.

Poliçe iptali ya da iade zeyli sonrasında sigorta şirketinin geri aldığı komisyonlar da kazancı etkiler. Bu düzeltmelerin de belgesiyle birlikte kayda geçmesi gerekir; belgelendirme biçimini mali müşavirinizle kontrol edin.

Oranlar, beyan dönemleri ve defter tutma usulü zaman zaman değiştiği için bu yazıda rakam vermiyoruz; güncel oranları Gelir İdaresi Başkanlığı'nın duyurularından ya da mali müşavirinizden öğrenin.

Kayıt Düzeni Vergi Uyumunu Kolaylaştırır

Komisyonların doğru vergilendirilmesi için hangi komisyonun sigorta şirketinden, hangisinin başka bir acenteden geldiğini; hangi tutarın Şube / Prodüktör'e aktarıldığını ayrı ayrı görebilmeniz gerekir.

• PSPforSQL Acente programı komisyon takibini poliçe bazında tutar; Şube / Prodüktör kartlarında sigorta çeşidine göre komisyon oranları girilir ve poliçe girişinde Şube / Prodüktör komisyonu buna göre oluşur.
• Sigorta şirketi cari hareketlerindeki Özet, hesabı poliçe, zeyl, ödeme ve komisyon gibi türlere göre toplar; şirketin ekstresiyle karşılaştırmayı kolaylaştırır. Ayrıntılar için Sigorta Şirketi Mutabakatı yazımıza bakın.
• Komisyon ve üretim raporlarını Excel'e aktarıp mali müşavirinizle paylaşabilirsiniz.

Program vergi hesaplamaz ve beyanname vermez; doğru ve düzenli veri sağlayarak mali müşavirinizin işini kolaylaştırır.

Özetle

• Sigorta şirketinden alınan aracılık komisyonu KDV'den istisnadır (KDVK 17/4-e).
• Başka acenteye, tali acenteye ya da prodüktöre aktarılan komisyon, idarenin yaklaşımına göre KDV'ye tabidir.
• BSMV'nin mükellefi sigorta şirketidir; acente komisyonu için BSMV hesaplamaz.
• Şirket komisyonu Sigorta Komisyon Gider Belgesi ile belgelenir; acenteler arası komisyonda fatura gerekir.
• Komisyon kazancı gelir ya da kurumlar vergisine tabidir; ayrıntıyı mali müşavirinizle planlayın.